MỤC LỤC

Đây là một phần bonus rất quan trọng, vì nó chạm vào một sự chuyển dịch bản sắc mà nếu anh chị nhìn ra đủ sâu, cách anh chị đứng lớp, cách anh chị tổ chức Zoom, cách anh chị coaching nhóm và cả cách anh chị xây chương trình đào tạo sẽ thay đổi rất mạnh.

Phần lớn những người giỏi chuyên môn, đặc biệt là những người mạnh HOW, thường mặc định rằng giá trị lớn nhất của mình nằm ở việc mình biết nhiều hơn, hiểu sâu hơn, làm được hơn, và vì thế vai trò đúng nhất của mình trong lớp học là phải nói thật nhiều, giải thích thật kỹ, chỉ thật rõ, tháo thật chi tiết, và gần như gánh toàn bộ tiến trình học tập trên vai mình.

Tư duy đó không sai hoàn toàn. Nhưng nó mới đúng ở một tầng.

Ở một tầng cao hơn, đặc biệt khi anh chị bắt đầu làm việc với nhóm học viên đông hơn, đa dạng hơn, nhiều người mới hơn, và muốn xây một môi trường học tập có chuyển hóa thật, thì chỉ “dạy” thôi là chưa đủ. Lúc này, anh chị cần bước sang một vai trò khác: người điều phối.

Mục tiêu của phần bonus này là giúp anh chị nhìn rất rõ sự khác nhau giữa hai vai trò đó, hiểu vì sao người điều phối không phải là người “nói ít đi cho có”, mà là người thiết kế một môi trường để người học tự mở ra, tự nói ra, tự nhìn ra, tự hỗ trợ nhau, và vì thế đi sâu hơn rất nhiều so với một mô hình “thầy nói – trò nghe” đơn thuần.

Nếu phải nói ngắn gọn, thì phần này giúp anh chị chuyển từ tư duy: “Mình phải dạy hết cho họ” sang tư duy: “Mình phải mở đúng không gian để họ cùng nhau đi tới sự chuyển hóa.”

Bonus 1.2. Người dạy là ai, theo nghĩa truyền thống

Khi nói tới “người dạy”, phần lớn chúng ta đều hình dung rất rõ. Đó là người có kiến thức, có kinh nghiệm, có câu trả lời, có phương pháp, đứng ở phía trước và truyền đạt lại cho người ở phía dưới. Ở mô hình này, giá trị chủ yếu đi theo một chiều. Từ thầy sang trò. Từ người biết sang người chưa biết. Từ người đã làm được sang người đang muốn học.

Đây là một mô hình có giá trị thật. Không thể phủ nhận. Nếu không có người dạy giỏi, rất nhiều người sẽ không bao giờ có được nền tảng đúng, không bao giờ đi nhanh hơn, và không bao giờ tránh được những sai lầm rất cơ bản. Vấn đề không nằm ở chỗ vai trò người dạy là sai. Vấn đề nằm ở chỗ nếu chỉ dừng lại ở vai trò đó, anh chị sẽ gặp một giới hạn rất rõ.

Giới hạn đầu tiên là anh chị phải gánh quá nhiều. Anh chị phải nói, phải giải thích, phải giữ năng lượng, phải tạo logic, phải kéo lớp, phải xử lý câu hỏi, phải tháo từng nút cho từng người. Với lớp nhỏ thì còn được. Nhưng khi nhóm học viên lớn lên, độ đa dạng tăng lên, số lượng tình huống tăng lên, thì mô hình này bắt đầu quá tải.

Giới hạn thứ hai là người học dễ bị động. Họ nghe nhiều, gật nhiều, ghi chép nhiều, cảm thấy học rất hay, nhưng chưa chắc đã thật sự tham gia vào tiến trình học. Họ đang tiêu thụ kiến thức, chứ chưa chắc đã cùng kiến tạo ra nhận thức của chính mình.

Giới hạn thứ ba là người học rất dễ phụ thuộc. Vì nếu trong đầu họ luôn mặc định rằng giá trị nằm ở chỗ thầy nói gì tiếp theo, thì khi ra khỏi lớp, không còn người nói nữa, họ dễ chững lại. Họ giỏi nghe, nhưng chưa chắc giỏi tự xử lý. Họ giỏi làm theo, nhưng chưa chắc giỏi tự soi, tự chỉnh, tự nâng cấp.

Và giới hạn cuối cùng là năng lượng lớp học thường đi theo một chiều. Khi thầy lên, lớp lên. Khi thầy chững, lớp chững. Khi thầy nói hay, lớp thấy hay. Nhưng lớp chưa chắc có đời sống riêng của nó. Chưa chắc có sự cộng hưởng giữa các học viên với nhau. Chưa chắc có một môi trường mà chính người học cũng trở thành nguồn lực học tập cho nhau.

Đó là lúc vai trò “người điều phối” bắt đầu trở nên rất quan trọng.

Bonus 1.3. Người điều phối là ai, theo nghĩa sâu nhất

Người điều phối không phải là người biết ít hơn. Cũng không phải là người lười dạy. Và càng không phải là người đứng ra cho có mặt rồi để lớp tự bơi. Nếu hiểu như vậy là hiểu rất sai.

Người điều phối, theo nghĩa sâu nhất, là người thiết kế và dẫn dắt một không gian học tập sao cho người học không chỉ nhận kiến thức từ thầy, mà còn tự nhìn ra vấn đề của mình, tự diễn đạt lại điều mình đang mắc, tự nghe thấy góc nhìn từ người đồng dạng, tự học qua quá trình nói ra, và tự đi tới sự chuyển hóa một cách chủ động hơn.

Nói một cách khác, người điều phối không chỉ truyền đạt nội dung. Người điều phối tổ chức sự tương tác, sự soi chiếu, sự phản hồi, sự đồng đẳng và sự tham gia để biến cả lớp thành một hệ thống học tập sống.