MỤC LỤC

Trong lớp học, có một câu hỏi mà rất nhiều người dạy đang vô thức đặt sai. Họ thường hỏi mình: hôm nay mình nên kể chuyện nhiều hơn hay nên dạy kỹ thuật nhiều hơn. Đây là một câu hỏi nghe có vẻ hợp lý, nhưng thật ra lại chưa đúng gốc.

Câu hỏi đúng không phải là mình thích kể chuyện hay thích dạy kỹ thuật hơn. Câu hỏi đúng là: lúc này học viên đang ở trạng thái nào, và ở trạng thái đó, họ cần Story, cần Why hay cần How.

Đây là khác biệt rất lớn.

Bởi vì nếu dùng sai thứ ở sai thời điểm, lớp học sẽ rơi vào ba lỗi rất quen. Đáng ra lúc đó cần mở nhận thức thì người dạy lại lao vào kỹ thuật. Đáng ra cần chuyển sang thực hành thì người dạy lại kể thêm chuyện. Đáng ra cần làm rõ lý do thì người dạy lại nhồi tiếp bước làm. Khi ba lệch nhịp này xuất hiện, chất lượng buổi học giảm đi rất nhanh. Không phải vì nội dung sai. Mà vì công cụ đúng đã không được dùng đúng thời điểm.

Đó là lý do ma trận Story – Why – How ra đời.

Ma trận này không phải để biến việc đứng lớp thành một bài toán máy móc. Nó là một khung đọc lớp. Nó giúp anh chị nhìn vào ba thứ rất nhanh. Thứ nhất, trạng thái hiện tại của học viên là gì. Thứ hai, dấu hiệu bên ngoài nào cho thấy trạng thái đó đang xuất hiện. Và thứ ba, công cụ nào nên được dùng ngay lúc này để kéo lớp đi tiếp.

Nếu hiểu đúng, anh chị sẽ không còn đứng lớp theo kiểu cảm tính nữa. Anh chị sẽ bắt đầu biết đọc nhiệt độ của lớp, đọc độ mở của lớp, đọc mức sẵn sàng của lớp, rồi từ đó quyết định nên kể chuyện, nên mở Why hay nên đi vào How.

Đó là bản chất của ma trận này.

Bonus 2.2. Cách hiểu rất nhanh: khi nào dùng Story, khi nào dùng Why, khi nào dùng How

Nếu phải ghi nhớ theo cách ngắn nhất, anh chị có thể nhớ thế này.

Story được dùng khi lớp còn xa vấn đề, khi học viên chưa thấy liên quan, khi anh chị cần mở đầu óc họ ra, cần hạ phòng thủ, cần tăng sự chú ý, hoặc cần đổi trạng thái của cả phòng. Story không phải lúc nào cũng cần dài. Nhưng nó phải làm được một việc rất rõ: kéo người học từ đứng ngoài sang bắt đầu bước vào.

Why được dùng khi học viên đã bắt đầu hiểu sơ điều anh chị đang nói, nhưng vẫn chưa thấy đủ cần. Họ chưa thấy cấp bách, chưa thấy ý nghĩa, chưa thấy đây là việc của mình. Why lúc này làm một nhiệm vụ cực quan trọng: biến điều họ vừa nghe từ một thông tin đúng thành một điều đáng để họ quan tâm thật.

How được dùng khi học viên đã thấy vấn đề, đã thấy liên quan, đã muốn bắt đầu, và bắt đầu hỏi “làm thế nào”. Đây là lúc nếu không cho How, lớp sẽ bị hụt. Họ đã mở đủ rồi. Bây giờ họ cần một cánh cửa thật. Họ cần bước đầu tiên, khung đầu tiên, thao tác đầu tiên, ví dụ đầu tiên.

Nếu nói thật ngắn, thì Story mở lớp, Why kéo lớp vào sâu hơn, còn How mở cho lớp một con đường để đi.

Bonus 2.3. Đọc lớp qua trạng thái: khi nào Story là lựa chọn đúng

Có những thời điểm trong lớp mà nếu anh chị không kể chuyện, gần như rất khó kéo được lớp vào. Đó là khi lớp đang thờ ơ, chưa nhập cuộc. Dấu hiệu rất rõ là camera tắt nhiều, phản ứng ít, ánh mắt lơ đãng, chat trống, không khí phòng học lạnh. Trong trạng thái đó, nếu anh chị vào ngay kỹ thuật, lớp sẽ không theo. Không phải vì họ chống lại. Mà vì họ còn chưa bước vào trạng thái học.

Lúc này, Story là công cụ đúng nhất. Một câu chuyện thật, một tình huống sống động, một ví dụ đủ gần sẽ làm lớp dừng lại. Nó tạo ra điểm chạm đầu tiên. Nó kéo sự chú ý về lại căn phòng. Nó khiến người học có một lý do để nghe tiếp.

Cũng có những lúc lớp đang nghe, nhưng chưa thấy liên quan. Họ lịch sự, họ gật đầu nhẹ, họ vẫn ngồi đó, nhưng không nhập vai. Không khí này rất dễ đánh lừa người dạy, vì nhìn qua thì tưởng lớp đang theo. Nhưng thật ra họ đang nghe bằng phép lịch sự, chứ chưa nghe bằng sự dính líu cá nhân. Đây là lúc Story kết hợp với Why rất mạnh. Một câu chuyện gần đời sống, sát với hoàn cảnh của họ, rồi nối ra ý nghĩa của nó, sẽ làm họ chuyển từ “nghe cho biết” sang “đây là chuyện của mình”.